Chi tiết câu hỏi
Trần Văn Minh
tỉnh Long An
Tích tụ ruộng đất đang là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước để phát triển nông nghiệp công nghệ cao, trong đó có chính sách đưa quỹ đất của các nông, lâm trường vào để liên kết sản xuất. Với chức năng quản lý nhà nước, Bộ TN&MT đã tham mưu cho Chính phủ để triển khai cụ thể vấn đề này như thế nào ?
 
Bộ Tài nguyên và Môi trường

Hiện nay, cả nước có 4.030 nghìn ha đất lúa với hơn 19 triệu thửa đất, diện tích đất trồng lúa phân tán và manh mún làm giảm hiệu quả sử dụng đất, khó khăn cho ứng dụng khoa học và công nghệ, cơ giới hóa đồng ruộng dẫn đến năng suất thấp, hiệu quả sử dụng đất không cao đặc biệt là làm giảm khả năng cạnh tranh của nông nghiệp Việt Nam. Do đó, Đảng, Nhà nước đã triển khai nhiều chính sách nhằm đẩy nhanh quá trình tích tụ, tập trung đất đai.

Thực hiện chủ trương của Đảng về mở rộng hạn mức nhận chuyển quyền sử dụng đất nông nghiệp để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tích tụ, tập trung đất đai, từng bước hình thành những vùng sản xuất hàng hóa lớn trong nông nghiệp, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã tham mưu để Chính phủ trình Quốc hội thông qua Luật Đất đai năm 2013. Hạn mức giao đất trồng cây hàng năm, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối được quy định tại Điều 129 của Luật Đất đai là để giao cho các hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp. Việc quy định về hạn mức đất nông nghiệp này được kế thừa từ Luật Đất đai năm 1993 và năm 2003. Trên thực tế trong hơn 20 năm qua đất nông nghiệp đã được Nhà nước giao hết cho các hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp qua các thời kỳ. Vì vậy, hướng chính để khuyến khích, thúc đẩy tích tụ đất nông nghiệp là thông qua nhận chuyển nhượng, nhận góp vốn. Luật Đất đai năm 2013 đã quy định theo hướng nâng thời hạn sử dụng đất đối với đất trồng cây hàng năm, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối cho mỗi hộ gia đình, cá nhân từ 20 năm lên 50 năm; đồng thời để thúc đẩy quá trình tích tụ đất đai đã mở rộng hạn mức nhận chuyển quyền đất nông nghiệp đối với hộ gia đình, cá nhân không được vượt quá 10 lần hạn mức giao đất nông nghiệp. Cụ thể Điều 44 của Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm 2014 của Chính phủ đã quy định cụ thể hạn mức nhận chuyển quyền sử dụng đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân như sau:

Đối với đất trồng cây hàng năm, đất nuôi trồng thuỷ sản và đất làm muối: tại khu vực Đông Nam bộ và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long là không quá 30 ha; các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương còn lại là không quá 20 ha.

Đối với đất trồng cây lâu năm: Các xã, phường, thị trấn ở đồng bằng là không quá 100 ha; các xã, phường, thị trấn ở trung du, miền núi là không quá 300 ha.

Đối với đất rừng sản xuất là rừng trồng: Các xã, phường, thị trấn ở đồng bằng là không quá 150 ha; các xã, phường, thị trấn ở trung du, miền núi là không quá 300 ha.

Như vậy, hạn mức cho phép tích tụ đối với đối với đất trồng cây hàng năm, đất nuôi trồng thuỷ sản và đất làm muối là không quá 30 ha tại khu vực Đông Nam bộ và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long), không quá 20 ha các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương còn lại. Đối với đất trông cây lâu năm là không quá 100 ha đối với các xã, phương, thị trấn ở đồng bằng;  không quá 300 ha ởcác xã, phường, thị trấn ở trung du, miền núi. Theo đánh giá chung hiện nay, thì với hạn mức sử dụng đất nông nghiệp quy định tại Luật Đất đai năm 2013 là phù hợp với mô hình và khả năng sản xuất của các hộ gia đình, cá nhân.

Riêng đối với các doanh nghiệp, để sản xuất nông nghiệp theo mô hình tập trung quy mô lớn, Luật Đất đai năm 2013 và các văn bản quy định chi tiết thi hành có nhiều quy định khuyến khích, tích tụ đất đai đối với doanh nghiệp, cụ thể như: (i) Đối với dự án sản xuất, chế biến 

nông nghiệp tập trung thì Nhà nước thu hồi đất để thực hiện (Điểm c Khoản 3 Điều 62 của Luật Đất đai); (ii) Không quy định về hạn mức sử dụng đất đối với doanh nghiệp; (iii) Nhà nước khuyến khích hộ gia đình, cá nhân góp vốn bằng quyền sử dụng đất với các chủ đầu tư dự án (Điều 73, Điểm i Khoản 1 Điều 179 của Luật Đất đai).

 

Tuy nhiên quá trình triển khai chủ trương tích tụ ruộng đất còn nhiều khó khăn, nhiều hộ nông dân sử dụng đất hiệu quả thấp nhưng không cho thuê lại hoặc chuyển nhượng; nhiều doanh nghiệp, người dân có khả năng thâm canh, có thị trường tiêu thụ, có khoa học công nghệ chưa tiếp cận được với quỹ đất lớn để sản xuất. Từ thực tế đó rõ ràng đòi hỏi Nhà nước cần đóng vai trò cầu nối giữa nông dân và doanh nghiệp để thúc đẩy tích tụ, tập trung đất đai cho sản xuất lớn với trình độ thâm canh cao, cơ giới hóa gắn với chế biến để nâng cao hiệu quả sử dụng đất và năng suất. Để tích tụ ruộng đất theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XII của Đảng, tại Nghị quyết số 63/NQ-CP ngày 22 tháng 07 năm 2016 ban hành chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết của Quốc hội về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2016 - 2020, Chính phủ đã giao Bộ Tài nguyên và Môi trường triển khai xây dựng và thực hiện Đề án điều tra, xây dựng cơ chế chính sách khuyến khích, tích tụ, tập trung đất đai, phát huy tiềm năng đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội. Trong thời gian tới, để thúc đẩy việc tích tụ đất đai phục vụ phục vụ cho phát triển sản xuất nông nghiệp theo mô hình tập trung quy mô lớn, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, Bộ Tài nguyên và Môi trường đề xuất một số giải pháp như sau:

Thứ nhất, tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân thực hiện các quyền cho thuê, góp vốn, chuyển nhượng quyền sử dụng đất, trên cơ sở đó để sử dụng đất một cách hiệu quả, mang lại lợi ích nhiều hơn cho người sử dụng đất, đồng thời cũng tạo ra diện tích đất lớn để đầu tư phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa.

Thứ hai, Nhà nước cần có chính sách khuyến khích việc hình thành các hợp tác xã hoặc Trung tâm phát triển quỹ đất để nhận quyền sử dụng đất của các hộ gia đình, cá nhân sau đó cho các doanh nghiệp thuê để sản xuất.

Thứ ba, nghiên cứu xây dựng mô hình Ngân hàng đất đai, trong đó các hộ gia đình, cá nhân gửi đất vào ngân hàng và được hưởng các lợi ích bằng hoặc cao hơn so với trước khi họ tự sản xuất nông nghiệp, sau thời hạn gửi (tùy theo từng loại dự án) thì người dân được nhận lại đất.

Đồng thời, Bộ cũng đang khẩn trương cùng với các Bộ, ngành chỉ đạo, đôn đốc, hướng dẫn các địa phương đẩy nhanh tiến độ sắp xếp lại đất đai của các nông, lâm trường; kiên quyết thu hồi đất sử dụng trái quy định của pháp luật để giao cho các chủ thể có năng lực, sử dụng hiệu quả hoặc liên kết sản xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.